Pandemia koronawirusa od A do Ż

12 Marzec 2021
Po roku walki z koronawirusem z Wuhan końca pandemii nie widać, tylko jej trzecią rozpędzającą się falę. Czy będzie ich więcej, czy z odwetem nareszcie przyjdą szczepionki przeciw COVID-19, i czy okażą się skuteczne na nowe mutacje wirusa? Pytań wciąż jest wiele, ale to i owo o pandemii już wiemy. Oto nasz pandemiczny alfabet.

A

* ANTONOW AN-225 - po wielkiej pompie była wielka klapa: 14 kwietnia ub. r. tym największym samolotem świata z Chin do Polski przyleciał deficytowy wówczas w kraju sprzęt ochrony medycznej. Na pokładzie zamiast zapowiadanych 400 ton było 80 ton ładunku, w tym maseczki dla medyków ze sfałszowanymi certyfikatami UE.

* ASTRAZENECA - szczepionka przeciw COVID-19 brytyjsko-szwedzkiego koncernu farmaceutycznego. Do Polski trafiła 6 lutego br., po preparatach Pfizera i Moderny. W odróżnieniu od nich jest szczepionką wektorową. Preparat wprowadził niemałe zamieszanie wśród nauczycieli, którzy w Polsce byli nim szczepieni jako pierwsi. Dziś adresowana jest do osób w wieku od 18. do 69. roku życia.

B

* BANKRUCTWO - z powodu pandemii i lockdownu dziś obawia się go co trzecia polska firma. Bankructwa boją się głównie mikro i małe firmy oraz przedstawiciele branż produkcyjnej i usługowej. W przypadku przedsiębiorstw, które działają krócej niż 2 lata, upadłość grozi co drugiej. Tak wynika z badania zrealizowanego dla BIG InfoMonitor przez firmę Maison&Partners, o którym pisał w styczniu br. money.pl

* BEZOBJAWOWOŚĆ - zakażenie SARS-CoV-2 może mieć przebieg bezobjawowy, lekki lub ciężki. Osoba, która jest chora bezobjawowo, nie ma żadnych lub ma tylko nieznaczne objawy kliniczne. Wirus jednak pozostaje w jej organizmie i może ona zakażać.

C

* CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE - choroby, którymi dodatkowo obciążony jest pacjent zakażony wirusem SARS-CoV-2.

* CHORZY PRZEWLEKLE - w kontekście szczepień przeciw COVID-19 zaliczono do nich osoby po przeszczepach, dializowane i z chorobami nowotworowymi. Rejestracja na szczepienie osób z tej grupy rozpoczęła się w środę, 10.bm.

* COVID-19 - nazwa infekcji wywołanej przez wirusa SARS-CoV-2. 30 stycznia ub. r., w wyniku rozprzestrzeniającej się epidemii COVID-19, WHO ogłosiło stan zagrożenia dla zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym. 11 marca ub. r. WHO serię zachorowań na COVID-19 uznała za pandemię.

D

* DEZYNFEKCJA - można do niej użyć specyfiku z apteki lub drogerii, albo zrobić go samemu na bazie spirytusu. By płyn do dezynfekcji zniszczył koronawirusa, musi zawierać minimum 75 proc. alkoholu.

* DYSTANS SPOŁECZNY - strefa wolnej przestrzeni otaczającej człowieka. W pandemii zachowanie dystansu minimum 1,5 m może ochronić nas przed zakażeniem.

E

* EGOISTA - w czasach pandemii chce czuć się wolny od maseczek, zachowywania dystansu i innych zasad bezpieczeństwa, kosztem twojego zdrowia lub życia.

* E-LEARNING - nauczanie zdalne przy użyciu technologii informatycznej. Po raz pierwszy w polskich szkołach rozpoczęło się 25 marca ub. r., oczywiście z powodu pandemii. Tego dnia przeciążone powszechnym eksperymentem e-dzienniki odmówiły współpracy i ruszyły dopiero po zwiększeniu przepustowości serwerów. Dziś prawie w całym kraju tylko uczniowie klas I-III szkół podstawowych uczą się stacjonarnie.

F

* FALA - popularne określenie dynamicznego wzrostu zakażeń koronawirusem na jakimś terytorium. Podczas pandemii najczęściej występuje po tzw. luzowaniu obostrzeń, z powodu łamania dyscypliny społecznej i pojawiania się nowych, bardziej agresywnych mutacji wirusa. Obecnie w Polsce mówi się o trzeciej fali pandemii.

G

* GODZINY DLA SENIORÓW - jeszcze niedawno obowiązywały w dni robocze w godzinach 10.00-12.00 w sklepach ogólnospożywczych, aptekach, drogeriach i na pocztach. Tylko osoby powyżej 60. roku życia mogły wtedy robić w nich zakupy.

H

* HOME OFFICE - czyli praca w domu albo zdalna. Większość działających w Polsce firm, które przed pandemią COVID-19 nie oferowały możliwości pracy zdalnej, zdecydowało się na takie rozwiązanie po jej wybuchu.

* HUMOR - przedstawianie czegoś, nawet smutnych realiów życia, w zabawny sposób. Autorzy strony internetowej koronowirus.lol wcielili w życie żart o losowo serwowanych przez rząd restrykcjach i stworzyli internetowy generator obostrzeń. Na stronie - wypisz wymaluj urzędowej - można wylosować osobisty pakiet obostrzeń. Autorzy zachęcają: „Sprawdź, co dzisiaj wolno, a czego nie”.

I

* INFODEMIA - stan pandemiczny, dotyczący zainfekowania przestrzeni informacyjnej dezinformacją, manipulacją, fake newsami i spiskowymi teoriami na temat pandemii. Według jednej z nich wirus SARS-CoV-2 został wytworzony w laboratorium i celowo z niego uwolniony.

* IZOLACJA - odseparowanie osób zakażonych od zdrowych. Chorzy mogą przebywać w domu - izolacja domowa trwa 10 dni, w izolacji szpitalnej lub w izolatorium - tu o zakończeniu izolacji decyduje lekarz, jednak najkrócej trwa ona 13 dni.

J

* JOHNSON & JOHNSON - kolejny producent szczepionki wektorowej przeciw COVID-19, który jeszcze przed jej zatwierdzeniem przez Unię Europejską zawiadomił ją o możliwych kłopotach z dostawami szczepionki w II kwartale do krajów Unii, w tym do Polski.

K

* KORONAWIRUS - gatunek wirusów, których nosicielami są ptaki i ssaki.

* KWARANTANNA - odseparowanie osób bezobjawowych, które miały kontakt z osobą zarażoną koronawirusem. Jeśli w jej trakcie nie wystąpiły objawy COVID-19 separacja trwa 10 dni. Kwarantannę muszą też odbyć osoby, które zbiorowo przekraczają polską granicę albo przekraczają odcinek lądowy granicy Polski z Czechami i Słowacją w celu udania się do domu.

L

* LOCKDOWN - izolacja, zakaz wyjścia, zamknięcie. Ogłaszany w pandemii ma zahamować rozprzestrzenianie się wirusa. Lockdown może być ogłoszony w całym kraju albo regionalnie. Pierwszy raz rząd ogłosił zamknięcie kraju 24 marca ub. r. Obowiązywał wówczas zakaz wychodzenia z domu poza życiowymi wyjątkami i zakaz zgromadzeń publicznych.

* LUG S.A. - dzięki zielonogórskiemu producentowi opraw oświetleniowych w kwietniu ub.r. do Zielonej Góry trafił transport z Chin. Na pokładzie Boeinga Air Cargo były środki ochrony osobistej dla zielonogórskich i lubuskich medyków. To był czas, w którym do walki z wybuchającą pandemią brakowało im podstawowych rzeczy: masek ochronnych, przyłbic, kombinezonów, rękawiczek, środków dezynfekcyjnych…

* LUZOWANIE OBOSTRZEŃ - gdy liczba zakażeń spada i stabilizuje się na niskim poziomie, rząd łagodzi albo wycofuje wcześniej wprowadzone zasady bezpieczeństwa.

Ł

* ŁÓŻKO COVIDOWE - łóżko szpitalne przeznaczone dla chorego na COVID-19. O liczbie łóżek covidowych w regionie i w poszczególnych szpitalach decyduje wojewoda. Obecnie w całym Lubuskiem jest 925 łóżek covidowych, o 30 więcej niż 4 marca. W środę, 9 bm., zajętych było 657.

M

* MASECZKI - bawełniane i chirurgiczne ograniczają rozsiewanie koronawirusa, jednak tylko pod warunkiem, że przylegają do twarzy, zakrywając i usta, i nos. Od 27 lutego br. w Polsce nie wolno zastępować ich przyłbicami, szalikami, chustami.

* MGŁA MÓZGOWA - teraz zjawisko nazywane też mgłą covidową, to zespół dysfunkcji poznawczych (kłopoty z pamięcią, koncentracją, zamgleniem świadomości), które bywa powikłaniem w efekcie przebytego zakażenia SARS-CoV-2.

* MODERNA - amerykańskie przedsiębiorstwo biotechnologiczne, które opracowało szczepionkę przeciw COVID-19, opartą na mRNA. Preparat Moderny zatwierdzony został do obrotu w UE w styczniu br. Szczepionką Moderny w Polsce szczepieni do tej pory byli medycy i przedstawiciele zawodów okołomedycznych oraz seniorzy powyżej 70. roku życia.

* MUTACJA WIRUSA - polega na zmianie jego kodu genetycznego. Mutując, wirusy dostosowują się do jak najdłuższego przetrwania. W Polsce pojawiły się już mutacje brytyjska i południowoafrykańska, co ma wpływ na obecny wzrost zakażeń.

N

* NIETOPERZ - to prawdopodobnie z tego zwierzęcia przeszedł na człowieka SARS-CoV-2, jednak nadal nie jest znane ani miejsce, w którym to się stało, ani zwierzę, które było pośrednikiem. Prace badawcze nad ustaleniem łańcucha wydarzeń nadal trwają.

O

* OBJAWY COVID-19 - najczęściej wymieniane są: gorączka, suchy kaszel, zmęczenie, utrata węchu, smaku, duszności. W kontekście brytyjskiego wariantu koronawirusa mówi się o uciążliwym bólu gardła i kłopotach z przełykaniem.

* ODPORNOŚĆ - zdolność do ochrony organizmu przed patogenami, natomiast odporność populacyjna to sytuacja, w której większość danej populacji osiągnęła odporność na daną chorobę zakaźną, co chroni przed zachorowaniem również osoby nieuodpornione. Próg odporności zbiorowiskowej w przypadku COVID-19 wynosi około 50-70 proc.

* OGNISKO EPIDEMICZNE - wzrost liczby zachorowań ponad spodziewany poziom w określonym czasie i miejscu, wywołany przez ten sam patogen. W Zielonej Górze największe ognisko wybuchło we wrześniu ub. r. w DPS dla Kombatantów.

* OGRANICZENIE KONTAKTÓW SPOŁECZNYCH - odgrywa kluczową rolę w szybkości rozprzestrzeniania się wirusa w populacji… i niestety, również w postępującej od roku epidemii samotności.

* OZDROWIENIEC - osoba, u której ustąpiły objawy choroby zakaźnej. Od początku pandemii w Polsce z COVID-19 wyzdrowiało ponad 1,5 mln osób.

P

* PACJENT ZERO - pierwszy zidentyfikowany nosiciel choroby zakaźnej. Pierwszy zdiagnozowany w Polsce przypadek COVID-19 został „przywieziony” z Niemiec przez 66-letniego mieszkańca Cybinki. Chory trafił na oddział zakaźny Szpitala Uniwersyteckiego w Zielonej Górze.

* PANDEMIA - „wielka epidemia”, która objęła większe obszary, szczególnie, gdy przeniosła się na inne kontynenty.

* PFIZER-BIONTECH - szczepionka (Comirnaty) tych dwóch firm farmaceutycznych trafiła do Polski jako pierwsza i 27 grudnia ub.r. zostali nią zaszczepieni pierwsi Polacy. To nowoczesna szczepionka oparta na mRNA, którą do tej pory szczepieni byli przedstawiciele zawodów medycznych i okołomedycznych oraz najstarsi seniorzy.

* PULSOKSYMETR - urządzenie elektroniczne, służące do pomiaru wysycenia krwi tlenem, tak zwanej saturacji. Opiera się na nim rządowy program Domowej Opieki Medycznej - monitorowany z pomocą pulsoksymetra pacjent przesyła z domu dane z systemu PulsoCare - aplikacji dla chorych na COVID-19. Gdy jego stan się pogarsza, trafia do szpitala.

* PÓŁMASKI FILTRUJĄCE - absorbują niewidoczne gołym okiem aerozole, cząsteczki stałe, pyły i dym, zawieszone w powietrzu. W zależności od stopnia ochrony dzielą się na trzy typy: FFP1, FFP2 i FFP3.

R

* REGIONALIZACJA OBOSTRZEŃ - 8 sierpnia ub. r. z powodu wzrostu zachorowań rząd dokonał podziału Polski według powiatów na strefy zielone, żółte i czerwone. Największy rygor wprowadzany był w strefach czerwonych. Dziś największe restrykcje obowiązują w województwie warmińsko-mazurskim, od 13 bm. dołączy do niego Pomorze, a na liście kolejnych zagrożonych zwiększeniem obostrzeń są województwa: mazowieckie i lubuskie.

* RESTRYKCJE - zwane również obostrzeniami, regułami albo zasadami bezpieczeństwa. Zazwyczaj rosną wraz z dynamicznym wzrostem zakażeń w kraju lub w regionie. Obecnie w Polsce najostrzejsze zasady obowiązują w województwie warmińsko-mazurskim, które od jutra (13 bm.) obejmą również Pomorze. W arsenale najczęstszych rządowych restrykcji w Polsce jest: noszenie maseczek, zachowanie dystansu społecznego, dezynfekcja, zamykanie galerii handlowych, teatrów, kin, basenów, restauracji czy klubów fitness i siłowni, godziny dla seniorów, zakaz samodzielnego wychodzenia z domu dzieciom, kwarantanna, zamknięcie granic...

S

* SARS-COV-2 - nazwa wysoce zakaźnego wirusa, należącego do grupy koronawirusów. Wywołuje zespół ostrej niewydolności oddechowej. Pierwsze przypadki zakażeń ludzi tym wirusem odnotowano pod koniec 2019 r. w chińskim mieście Wuhan, ale dokładne pochodzenie wirusa na razie nie jest znane. Z człowieka na człowieka Sars-CoV-2 przenosi się drogą kropelkową, choć ostatnio mówi się również o transmisji powietrznej.

* STAN EPIDEMII - rząd wprowadził go 20 marca ub. r. Oznaczał kwarantannę dla podróżujących do Polski i zawieszenie zajęć w szkołach.

* SZCZEPIENIA - pod względem liczby zaszczepionych przeciw COVID-19 przypadającej na 100 mieszkańców, Polska wśród państw Unii Europejskiej 8 marca zajmowała ósmą pozycję, na świecie - 31. Do tego dnia pierwszą dawką zaszczepiono 2,6 mln Polaków - wśród nich 1,4 mln również drugą. W Polsce na razie szczepimy trzema preparatami: Pfizer-BioNTech, Moderna i AstraZeneca.

* SZPITAL TYMCZASOWY - inaczej szpital rezerwowy. Szpitale tymczasowe mają być buforem bezpieczeństwa dla systemu ochrony zdrowia podczas pandemii. Powstawały w miastach wojewódzkich, większość na początku grudnia ub. r. 3 bm. w związku z ponownym, dynamicznym wzrostem zachorowań w Polsce resort zdrowia podjął decyzję o uruchomieniu szpitali tymczasowych w dziewięciu województwach. W Zielonej Górze działał cały czas w siedzibie przyszłego Centrum Zdrowia Matki i Dziecka. Miał mieć 170 łóżek, 6 bm. - po zwiększeniu liczby dostępnych łóżek z powodu narastającej pandemii - ma ich 119.

Ś

* ŚWIAT - pandemia COVID-12 dotarła na wszystkie kontynenty. Jest jednak na świecie kilkanaście miejsc, w których oficjalnie nie zarejestrowano ani jednego przypadku zakażenia wirusem SARS-CoV-2. To m.in. Korea Północna, Turkmenistan i niektóre wyspy Oceanii.

* ŚWIĘTA (W PANDEMII) - Wielkanoc w ub. r. przypadła na czas pierwszego lockdownu w Polsce. Ubiegłoroczne Boże Narodzenie Polacy też spędzali tylko z domownikami. Za trzy tygodnie czeka nas prawdopodobnie powtórka…  minister zdrowia już sugerował, że Wielkanoc 2021 odbędzie się w reżimie sanitarnym, czyli w domach.

T

* TELEPORADA - telefoniczna konsultacja pacjenta z lekarzem POZ. W związku z ograniczonym dostępem do lekarzy pierwszego kontaktu, 8 marca minister zdrowia podpisał rozporządzenie o ograniczeniu teleporad.

* TEST NA OBECNOŚĆ KORONAWIRUSA - badania laboratoryjne: genetyczne i antygenowe. Wykonywane są z materiału pobranego od pacjenta. Według WHO testowanie osób z podejrzeniem zakażenia i ich izolowanie pozwala na opanowanie epidemii i ograniczenie transmisji COVID-19. Na początku pandemii mieliśmy w Lubuskiem tylko dwa laboratoria, które badały wymazy pod tym kątem, dziś jest ich siedem.

* TLENOTERAPIA - metoda leczenia tlenem, polegająca na zwiększeniu stężenia tlenu we wdychanym powietrzu. Większość hospitalizowanych pacjentów z COVID-19 wymaga podawania tlenu.

* TRANSMISJA POZIOMA ZAKAŻEŃ - o transmisji poziomej często słyszeliśmy w pierwszych miesiącach pandemii. Epidemia SARS-CoV-2 to właśnie transmisja pozioma - wirus przechodzi od człowieka do człowieka.

U

* USTAWY COVIDOWE I TARCZA - 31 marca ub. r. weszły w życie pierwsze specustawy covidowe dotyczące ograniczeń epidemicznych, zasad wprowadzenia dodatkowego zasiłku opiekuńczego i pomocy gospodarczej w ramach kolejnych tzw. tarcz antykryzysowych.

W

* WIRUS - bardzo niewielkich rozmiarów pasożyty, które u człowieka wywołują np. grypę, ospę, odrę, różyczkę, świnkę, opryszczkę i inne.

* WOLONTARIUSZ - tych w pandemii nie brakuje. To choćby grupa wsparcia „Widzialna Ręka - Zielona Góra”, której członkowie od początku pandemii pomagali osobom starszym i na kwarantannie w załatwianiu spraw codziennych, albo studenci medycyny (i nie tylko oni), którzy pomagają w szpitalu tymczasowym w Zielonej Górze.

* WUHAN - miasto w Chinach, kolebka wirusa SARS-CoV-2. Jak twierdzą dziś eksperci z WHO: - Targ w Wuhan był raczej czynnikiem wzmacniającym, niekoniecznie zaś prawdziwym punktem zerowym pandemii.

* WYMAZ - materiał pobierany z nosogardzieli lub nosa i gardła pacjenta.

Z

* ZAKAŹNOŚĆ - w przypadku SARS-CoV-2 jedna osoba średnio zaraża 1,3-2.2 osób.

* ZIELONA GÓRA - tu, w marcu ub. r., hospitalizowany był pierwszy pacjent w Polsce zdiagnozowany pod kątem COVID-19. Tu również znajdują się dwa z 18 szpitali węzłowych w Lubuskiem, jeden szpital tymczasowy i 20 punktów szczepień przeciw COVID-19.

* ZIELONA WYSPA - tak nazywano województwo lubuskie wiosną ub. r. W maju, gdy wirus szalał na Górnym Śląsku i mocno dawał o sobie znać w innych rejonach kraju, w Lubuskiem nie odnotowano ani jednego zgonu i niewiele nowych zakażeń. Pierwszy zgon z powodu COVID-19 w Lubuskiem odnotowano 15 lipca ub.r. - była to 91-letnia pacjentka z powiatu wschowskiego. Dziś niegdysiejsza „zielona wyspa” ma na swoim koncie ponad 47 tys. zakażeń, a od początku pandemii na COVID-19 zmarło tu ponad 1,2 tys. osób.

* ZGONY - w 2020 r. w Polsce zmarło ponad 480 tys. osób, najwięcej od czasów II wojny światowej. Część z tych zgonów nie wynikała bezpośrednio z COVID-19, lecz braku przepustowości polskiego systemu ochrony zdrowia (m.in. odłożone operacje planowe, utrudniony dostęp do lekarzy i badań diagnostycznych).

Ż

* ŻARGON - inaczej pandemiczna nowomowa. Z licznych konferencji prasowych premiera i przedstawicieli resortu zdrowia dowiedzieliśmy się o: krzywych zachorowań, wymazaniach, wyszczepianiu, spłaszczeniach albo falach… Pandemii towarzyszy również język militarny: wirus w natarciu, wojna z wirusem, inwazja SARS-CoV-2, walka z pandemią, ofensywa zakażeń, itd. Nawet młodzież dodała tu swoje trzy grosze. Wśród młodzieżowych słów ub. roku kapituła zwróciła uwagę na: „korona ferie”, „zdalkę” i „covidiotę”.

oprac. (el)

wybierz swoje
Barcikowice sołtys Franciszek Kosidło Franciszek Kosidło
Drzonków sołtys Renata Woźniak Renata Woźniak
Jany i Stożne sołtys Monika Turzańska Monika Turzańska
Jargoniewice sołtys Elżbieta Świercz Elżbieta Świercz
Jeleniów sołtys Wojciech Bortnowski Wojciech Bortnowski
Kiełpin sołtys Aneta Walczak Aneta Walczak
Krępa sołtys Janusz Sikora Janusz Sikora
Łężyca sołtys Jolanta Rabęda Jolanta Rabęda
Ługowo sołtys Agnieszka Głuska Agnieszka Głuska
Nowy Kisielin sołtys Andrzej Zalewski Andrzej Zalewski
Ochla sołtys Aleksander Kosowicz Aleksander Kosowicz
Przylep sołtys Mieczysław Momot Mieczysław Momot
Racula sołtys Mirosława Jabłonka Mirosława Jabłonka
Stary Kisielin sołtys Krystyna Koperska Krystyna Koperska
Sucha sołtys Ireneusz Rypson Ireneusz Rypson
Zatonie i Marzęcin sołtys Krzysztof Sadecki Krzysztof Sadecki
Zawada sołtys Jan Smoter Jan Smoter
Zielona Góra prezydent Janusz Kubicki Janusz Kubicki