Nadchodzi wiosna, wracają do nas bociany

19 Marzec 2021
Franek i Zbyś, wyposażone w małe plecaki, 17 marca dolatywały już do Izraela. Z fanpage’a Instytutu Nauk Biologicznych UZ dowiedzieć się można, gdzie są dzisiaj. - Tradycyjnie, pierwsze bociany przylecą do Polski na początku kwietnia - mówi prof. Leszek Jerzak.

Franek i Zbyś, wyposażone w małe plecaki, 17 marca dolatywały już do Izraela. Z fanpage’a Instytutu Nauk Biologicznych UZ dowiedzieć się można, gdzie są dzisiaj. - Tradycyjnie, pierwsze bociany przylecą do Polski na początku kwietnia - mówi prof. Leszek Jerzak.

 

- Za chwilę początek kalendarzowej wiosny, ale bocianów nie widać…

Prof. Leszek Jerzak z INB UZ: - Pojedyncze okazy właśnie dolatują w okolice Nowego Sącza. Zimowały prawdopodobnie bliżej, na Bliskim Wschodzie i w Egipcie. Główne stada bocianów, które zimują w dalszych rejonach Afryki, są teraz w Izraelu, Syrii i Libanie. Niebawem dolecą do Bosforu, a stąd mają już tylko około tygodnia lotu do Polski. Tradycyjnie, pierwsze przylecą na początku kwietnia. Natomiast polskie bociany z nadajnikami właśnie dolatują do Izraela.

 

- To Franek, Zbyś i inne, które 16 marca były w okolicy Szarm el-Szejk. O ich locie do domu na fanpage ’u Grupy Ekologicznej donosi Ireneusz Kaługa, który na UZ obronił doktorat.

- Mają zamontowane napędzane światłem słonecznym nadajniki, takie podróżne małe i lekkie plecaki na teflonowych szelkach, które nie ranią ptaków i nie przeszkadzają im w podróży. Dzięki urządzeniom nawigacyjnym wiemy na bieżąco, co się dzieje z naszymi bocianami. Znamy ich trasę. Wiemy, ile kilometrów pokonaliśmy dziennie, gdzie żerujemy, kiedy lecimy bez przerwy i na jakiej wysokości lecimy…

 

- … zaraz, zaraz… My lecimy? My żerujemy?

- Bociany… ale w komputerze możemy także zobaczyć ptaki podczas lotu w przestrzeni trójwymiarowej, a obserwując je w ten sposób mamy wrażenie, jakbyśmy to my lecieli, my zakręcali i my kręcili się w kominie powietrznym… To niesamowite odczucie! Polecam, lot bocianów można obserwować na Facebooku Instytutu Nauk Biologicznych UZ.

 

- Ile polskich bocianów wyposażono w tę nawigację?

- Maksymalnie kilkadziesiąt, bo to droga zabawa. GPS kosztuje około tysiąc euro, do tego dochodzi koszt satelity, który kontroluje i przekazuje informacje do komputera. Wcześniej montowałem je lubuskim bocianom, niestety wszystkie już nie żyją. W ub. r. urządzenia nawigacyjne zakładano bocianom z Opolszczyzny i Mazowsza - te drugie zakładał właśnie Irek Kaługa.

 

- W jakich rejonach Afryki zwykle zimują polskie boćki?

- Jeden z moich pierwszoroczniaków, tych z okolic Nowogrodu Bobrzańskiego i Sulechowa, doleciał aż do RPA. Tam po miesiącu nagle przestał nadawać, prawdopodobnie został upolowany. Jednak większość polskich bocianów dolatuje na wysokość regionu Sahel - do Sudanu i Czadu. Tam zimują bociany lecące ze wschodu przez Bosfor i te z zachodniej Europy, które lecą przez Gibraltar. W Sudanie i Czadzie trzymają się razem, polują głównie na szarańcze, a przed powrotem znów łączą się w grupy i lecą każda w swoją stronę. Oczywiście zawsze znajdzie się kilku spryciarzy i chcą dolecieć do domu na skróty, przez morze.

 

- A morze to pułapka…

- Nie jedyna w podróży. W Syrii i Libanie strzelają do nich dla sportu, w Turcji zagrażają im linie wysokiego napięcia, w Europie znów linie energetyczne...

 

- Te, które bezpiecznie dotrą do domu, szukają swoich dawnych gniazd?

- To się zdarza bardzo rzadko. Samce osiedlają się średnio około 20 km od rodzinnego gniazda, a bardziej samodzielne samice o ponad 100 km. Gniazda wyszukują samce i to one je porządkują, samice przylatują po 7-10 dniach „na gotowe” i wiele z nich toczy prawdziwe bójki o najlepsze gniazda. Bociany co roku tworzą nowe pary.

 

- Jak długo z nami pozostaną?

- W sierpniu zaczną odlatywać. Zazwyczaj w pierwszej kolejności te, którym nie udało się założyć pary. Potem odlecą młode, a na końcu, w okolicach dnia św. Bartłomieja, w podróż wyruszą stare bociany, które miały potomstwo. Zdarza się, że trochę się zasiedzą, wtedy mieszkańcy wsi mawiają, że będzie ciepła zima.

 

- I skąd te piękne ptaki wiedzą, dokąd lecieć?

- To nadal pozostaje jedną z największych zagadek biologii. Z badań wynika, że ptaki „czują” pole magnetyczne. Eksperyment na gołębiach pokazał, że magnesy przyczepione im do głów, sprawiają że zdezorientowane zaczynają latać w kółko.

 

- Czy wiadomo, ile bocianów żyje w Polsce, i ile w Lubuskiem?

- W 2004 r. w Polsce było ponad 50 tys. par lęgowych, teraz - choć są to dane mało precyzyjne - jest ich około 40-43 tys. W Lubuskiem było około 1000 par, w tej chwili jest jakieś 600. To efekt cywilizacji i intensyfikacji rolnictwa. Gdy Unia Europejska rozpoczęła dotować rolników,  pojawiły się pierwsze monokultury i zmniejszyła się baza pokarmowa dla bocianów. Na 50-hektarowym polu kukurydzy, gdzie intensywnie wykorzystuje się herbicydy i insektycydy, bocian - zjadający głównie dżdżownice - nie jest w stanie się wyżywić. Próbujemy propagować programy rolno-środowiskowe, które powodują, że część rolników przechodzi na ekstensywne rolnictwo i prowadziliśmy badania nad Odrą, które pokazały, że bociany chętnie osiedlają się i rozmnażają w miejscach wolnego wypasu bydła. Dodam, że czekamy na nowych studentów na kierunku biologia, którzy będą mogli pomóc nam w tych interesujących badaniach.

- Dziękuję.

Ewa Lurc

 
wybierz swoje
Barcikowice sołtys Franciszek Kosidło Franciszek Kosidło
Drzonków sołtys Renata Woźniak Renata Woźniak
Jany i Stożne sołtys Monika Turzańska Monika Turzańska
Jargoniewice sołtys Elżbieta Świercz Elżbieta Świercz
Jeleniów sołtys Wojciech Bortnowski Wojciech Bortnowski
Kiełpin sołtys Aneta Walczak Aneta Walczak
Krępa sołtys Janusz Sikora Janusz Sikora
Łężyca sołtys Jolanta Rabęda Jolanta Rabęda
Ługowo sołtys Agnieszka Głuska Agnieszka Głuska
Nowy Kisielin sołtys Andrzej Zalewski Andrzej Zalewski
Ochla sołtys Aleksander Kosowicz Aleksander Kosowicz
Przylep sołtys Mieczysław Momot Mieczysław Momot
Racula sołtys Mirosława Jabłonka Mirosława Jabłonka
Stary Kisielin sołtys Krystyna Koperska Krystyna Koperska
Sucha sołtys Ireneusz Rypson Ireneusz Rypson
Zatonie i Marzęcin sołtys Krzysztof Sadecki Krzysztof Sadecki
Zawada sołtys Jan Smoter Jan Smoter
Zielona Góra prezydent Janusz Kubicki Janusz Kubicki